Spaanse wetgeving & eerste hulp

Kun je in Spanje aansprakelijk worden gesteld als je reanimeert of een AED gebruikt?

Veel mensen aarzelen om te helpen omdat zij bang zijn dat zij aansprakelijk worden wanneer een reanimatie mislukt, een AED geen herstel oplevert of het slachtoffer letsel oploopt. Wat zegt de Spaanse wet werkelijk?

Juridische bronnen gecontroleerd op 15 juli 2026

De kern: een mislukte reddingspoging maakt je niet automatisch aansprakelijk.

Een burger kan juridisch worden aangesproken, maar aansprakelijkheid ontstaat niet alleen omdat het slachtoffer overlijdt, niet herstelt of letsel aan de borstkas oploopt. Voor civiele aansprakelijkheid moet onder meer worden aangetoond dat de helper door schuld of nalatigheid schade heeft veroorzaakt. Tegelijkertijd kent Spanje juist een wettelijke plicht om bij duidelijk en ernstig gevaar hulp te verlenen of onmiddellijk hulp in te roepen. [1] [2]

1. Wanneer kan een burger civiel aansprakelijk zijn?

De algemene grondslag voor buitencontractuele aansprakelijkheid staat in artikel 1902 van het Spaanse Código Civil. Daarin staat:

“El que por acción u omisión causa daño a otro, interviniendo culpa o negligencia, está obligado a reparar el daño causado.” Código Civil, artikel 1902 [2]

Vrij vertaald: wie door handelen of nalaten schade veroorzaakt, waarbij sprake is van schuld of nalatigheid, moet die schade vergoeden. Voor een succesvolle schadeclaim is dus méér nodig dan alleen een slechte afloop. Er moet een verwijtbare fout zijn, er moet schade zijn en er moet een aantoonbaar causaal verband bestaan tussen die fout en de schade.

Bij een circulatiestilstand verkeert het slachtoffer al in een levensbedreigende noodsituatie. De juridische beoordeling gaat daarom niet uit van een rustige, ideale behandelsituatie, maar van wat een redelijk handelende burger onder acute tijdsdruk kon doen. Het enkele feit dat een reanimatie niet lukt, bewijst geen nalatigheid. Hetzelfde geldt voor letsel dat tijdens een noodzakelijke reddingspoging ontstaat: beslissend is of de hulp proportioneel en zorgvuldig was. [1] [2]

Geen automatische immuniteit

De Spaanse landelijke wet bevat geen algemene bepaling die iedere vrijwillige helper bij voorbaat volledig vrijwaart. Een klacht of claim kan dus worden ingediend.

Maar ook geen automatische aansprakelijkheid

De eiser zal moeten aantonen dat de helper verwijtbaar onzorgvuldig handelde en dat juist dat handelen de gestelde schade veroorzaakte.

Noodtoestand

Artikel 20, onderdeel 5, van het Código Penal erkent de estado de necesidad: handelen in een noodtoestand kan strafrechtelijk gerechtvaardigd zijn wanneer het veroorzaakte nadeel niet groter is dan het kwaad dat men probeert te voorkomen, de noodsituatie niet opzettelijk door de helper is veroorzaakt en er geen bijzondere beroepsmatige verplichting tot opoffering bestaat. [1]

Bewusteloos slachtoffer en toestemming

De Spaanse patiëntenwet bepaalt voor medische interventies dat bij een onmiddellijk en ernstig risico voor de lichamelijke of psychische integriteit noodzakelijke klinische handelingen zonder voorafgaande toestemming mogelijk zijn wanneer toestemming niet kan worden verkregen. Die bepaling is primair gericht op zorgprofessionals, maar bevestigt het juridische uitgangspunt dat acute levensreddende hulp niet hoeft te wachten op uitdrukkelijke toestemming van een bewusteloos slachtoffer. [4]

2. Spanje kent juist een wettelijke plicht om te helpen

Artikel 195 van het Spaanse Código Penal strafbaar stelt het niet helpen van iemand die hulpeloos is en in duidelijk en ernstig gevaar verkeert, wanneer hulp kan worden verleend zonder gevaar voor de helper of derden. Wie niet zelf kan helpen, moet dringend hulp van anderen inschakelen. [1]

“El que no socorriere a una persona que se halle desamparada y en peligro manifiesto y grave…” Código Penal, artikel 195 lid 1 [1]

Die plicht betekent niet dat iedere voorbijganger ingewikkelde medische handelingen moet uitvoeren. Voor een ongetrainde burger kan de noodzakelijke hulp bestaan uit: de omgeving veilig maken, 112 bellen, een AED laten halen, de aanwijzingen van de meldkamer volgen en bij het slachtoffer blijven.

Niet helpen uit angst voor aansprakelijkheid is juridisch dus geen veilige keuze.

Wanneer iemand duidelijk in ernstig gevaar verkeert, is het minimum dat je zonder eigen risico 112 belt en dringend hulp organiseert.

3. Wat regelt de landelijke Spaanse AED-wet?

Real Decreto 365/2009 bevat de landelijke minimumvoorwaarden voor automatische en semiautomatische externe defibrillatoren buiten de gezondheidszorg. Het besluit omschrijft een AED/DESA als een medisch hulpmiddel dat het hartritme analyseert, dodelijke ritmestoornissen herkent die voor defibrillatie in aanmerking komen en een schok kan toedienen om een levensvatbaar ritme te herstellen. [3]

Het koninklijk besluit verplicht de autonome gemeenschappen om onder meer regels vast te stellen voor registratie, zichtbare signalering, onmiddellijke activering van de regionale hulpdiensten, melding na gebruik, opleiding en toezicht. De eigenaar of beheerder van een geplaatste AED is verantwoordelijk voor goed onderhoud volgens de instructies van de fabrikant. [3]

Belangrijk onderscheid

Regels over registratie, onderhoud, training en melding richten zich vooral op de eigenaar of beheerder van een AED. De civiele aansprakelijkheid van een toevallige burger die in een noodsituatie helpt, wordt daarnaast beoordeeld volgens de algemene regels over schuld, nalatigheid, causaliteit en noodtoestand.

4. Comunitat Valenciana: een burger mag in een noodsituatie een AED gebruiken

Voor de provincies Alicante, Valencia en Castellón geldt Decreto 159/2017. De officiële ELI-publicatie van de Generalitat vermeldt deze regeling als vigente. De regeling verplicht de gebruiker om vóór het gebruik of, wanneer iemand alleen is, onmiddellijk daarna contact op te nemen met de spoedhulp via 112. [5]

Artikel 8 noemt normaal gesproken de personen die voor AED-gebruik zijn opgeleid of op grond van hun beroep of erkende opleiding bevoegd zijn. Maar lid 2 bevat een uitdrukkelijke nooduitzondering:

“Podrá hacer uso del DESA, cualquier persona que se encuentre presente en el lugar de la parada cardiaca…” Decreto 159/2017, artikel 8 lid 2 [5]

Wanneer geen geaccrediteerde persoon aanwezig is, mag dus iedere aanwezige persoon de AED gebruiken om de overlevingskans te vergroten, mits die persoon via 112 in verbinding staat met het Centro de Información y Coordinación de Urgencias (CICU). [5]

Na gebruik moet de eigenaar of verantwoordelijke beheerder van de locatie binnen maximaal 72 uur de gegevens van de AED en het voorgeschreven meldingsformulier aan het CICU sturen. Dat is in beginsel een verplichting van de AED-beheerder, niet van een toevallige voorbijganger. [5]

5. Región de Murcia: strengere formulering over bevoegd gebruik

In Murcia geldt Decreto 349/2007, gewijzigd door Decreto 80/2011. Artikel 3 van de oorspronkelijke regeling bepaalt:

“Sólo podrán utilizar aparatos desfibriladores externos semiautomáticos las personas acreditadas para ello.” Decreto 349/2007, artikel 3 lid 1 [6]

De Murciaanse regeling is daarmee strenger geformuleerd dan de Valenciaanse regeling en bevat in het aangehaalde artikel geen vergelijkbare, uitdrukkelijke uitzondering voor iedere aanwezige burger. Het gebruik verplicht wel tot onmiddellijk contact met een medische spoeddienst. [6]

Een ongetrainde burger in Murcia doet er daarom zeker goed aan om 112 onmiddellijk te bellen en exact de aanwijzingen van de meldkamer te volgen. In een werkelijke levensbedreigende noodsituatie blijven ook de landelijke regels over de hulpverleningsplicht en noodtoestand relevant, maar dat is niet hetzelfde als een uitdrukkelijke regionale AED-vrijstelling. [1] [6]

6. Openbare AED of eigen AED: maakt dat verschil?

SituatieVoor de helperVoor de eigenaar of beheerder
Openbare AEDBel 112, zet de AED aan en volg de gesproken aanwijzingen en de meldkamer.Verantwoordelijk voor registratie, signalering, onderhoud en eventuele melding na gebruik volgens de regionale regels.
Eigen AED op een bedrijf of leslocatieDezelfde uitgangspunten voor de daadwerkelijke reddingspoging.De eigenaar of exploitant moet de regionale installatie-, onderhouds-, opleidings- en meldplichten naleven.
Eigen AED thuisGebruik bij een vermoedelijke circulatiestilstand volgens 112 en de apparaat-instructies.Controleer of de autonome gemeenschap registratie of aanvullende voorwaarden voor particuliere plaatsing voorschrijft.

7. Wat als de reanimatie mislukt of er letsel ontstaat?

Het juridische uitgangspunt blijft hetzelfde: de uitkomst alleen bepaalt niet of iemand nalatig heeft gehandeld. Een slachtoffer kan ondanks snelle en correcte hulp overlijden. Ook kan tijdens een noodzakelijke reddingspoging lichamelijk letsel ontstaan. Voor aansprakelijkheid moet worden vastgesteld dat de helper verwijtbaar onzorgvuldig handelde én dat juist die fout de schade veroorzaakte. [2]

Een burger staat juridisch sterker wanneer hij of zij:

  • 112 onmiddellijk belt of laat bellen;
  • de aanwijzingen van de meldkamer volgt;
  • de gesproken instructies van de AED opvolgt;
  • alleen noodzakelijke en proportionele hulp verleent;
  • geen risicovolle handelingen uitvoert waarvoor geen noodzaak of kennis bestaat;
  • na afloop eerlijk en feitelijk beschrijft wat er is gebeurd.

8. Geldt dit ook voor andere eerste hulp?

Ja. Ook bij ernstige bloedingen, verslikking, een epileptische aanval, een ongeval of ander acuut letsel wordt aansprakelijkheid niet uitsluitend bepaald door de afloop. De juridische beoordeling draait om noodzakelijkheid, proportionaliteit, zorgvuldigheid en causaal verband. [1] [2]

Het risico op aansprakelijkheid neemt vooral toe bij opzettelijk schadelijk handelen, ernstige roekeloosheid, het uitvoeren van een duidelijk ongeschikte handeling zonder noodzaak, het negeren van concrete instructies van 112 of het veroorzaken van nieuwe vermijdbare schade.

9. Praktisch: wat doe je bij een vermoedelijke circulatiestilstand?

  1. Controleer of de omgeving veilig is voor jou, het slachtoffer en omstanders.
  2. Controleer reactie en normale ademhaling.
  3. Bel 112 of laat iemand anders bellen en zet de telefoon op luidspreker.
  4. Start borstcompressies volgens de instructies van de meldkamer.
  5. Laat een AED halen, zet hem aan en volg exact de gesproken aanwijzingen.
  6. Raak het slachtoffer niet aan tijdens analyse en een eventuele schok.
  7. Ga direct verder met reanimeren wanneer de AED of meldkamer dat aangeeft.
  8. Ga door totdat professionele hulp overneemt, het slachtoffer duidelijke tekenen van leven vertoont of doorgaan onveilig wordt.
Onze conclusie

De angst dat je in Spanje automatisch aansprakelijk bent wanneer hulp mislukt, wordt niet door de wet gedragen. Een claim is nooit volledig uit te sluiten, maar voor aansprakelijkheid is een aantoonbare verwijtbare fout en causaal verband nodig. In de Comunitat Valenciana staat bovendien uitdrukkelijk in de AED-regeling dat iedere aanwezige persoon de AED mag gebruiken wanneer geen geaccrediteerde gebruiker aanwezig is, zolang er contact is met 112.

Officiële bronnen

  1. Ley Orgánica 10/1995, Código Penal, in het bijzonder artikel 20 lid 5 (estado de necesidad) en artikel 195 (omisión del deber de socorro). Officiële geconsolideerde tekst: BOE – Código Penal.
  2. Código Civil, artikel 1902, aansprakelijkheid wegens schuld of nalatigheid. Officiële geconsolideerde tekst: BOE – Código Civil.
  3. Real Decreto 365/2009, de 20 de marzo, minimumvoorwaarden voor automatische en semiautomatische externe defibrillatoren buiten de gezondheidszorg, met name artikelen 1 tot en met 7. Officiële publicatie: BOE – Real Decreto 365/2009.
  4. Ley 41/2002, de 14 de noviembre, artikel 9 lid 2 onder b, noodzakelijke klinische interventies bij onmiddellijk en ernstig risico wanneer toestemming niet kan worden verkregen. Officiële geconsolideerde tekst: BOE – Ley 41/2002.
  5. Decreto 159/2017, de 6 de octubre, del Consell, Comunitat Valenciana, met name artikelen 2, 6, 7 en 8. De ELI-publicatie vermeldt de regeling als vigente: DOGV – Decreto 159/2017. Officiële PDF: Generalitat Valenciana – PDF.
  6. Decreto 349/2007, de 9 de noviembre, Región de Murcia, in het bijzonder artikel 3; gewijzigd door Decreto 80/2011, de 20 de mayo. Officiële publicaties: BORM – Decreto 349/2007 en BORM – Decreto 80/2011.

Durf te helpen. Leer wat je moet doen.

Tijdens onze Reanimatie & AED-trainingen oefen je de volledige aanpak van een circulatiestilstand, inclusief alarmeren, borstcompressies en veilig AED-gebruik.

Juridische disclaimer: dit artikel geeft algemene informatie over de geraadpleegde Spaanse wetgeving en is geen individueel juridisch advies. De precieze beoordeling hangt altijd af van de feiten, de autonome gemeenschap, de rol van de betrokkene en de op dat moment geldende regelgeving. Regionale regels kunnen wijzigen. Bij een concreet incident of geschil is advies van een Spaanse advocaat aangewezen.